Άρθρα

Αποχαιρέτα το το πανηγύρι που θα χάσεις ...                      

Γράφει ο Σπύρος Νεραϊδιώτης

Και εκείνους που τους είδαν να χορεύουν                                                                                                                                τους πέρασαν για τρελούς                                                                                                                                                            αυτοί που δεν μπόρεσαν να ακούσουν τη μουσική

                                                                             (Φρίντριχ Νίτσε)

            Δυστυχώς το πανηγύρι της Νεράιδας τον τελευταίο καιρό βρίσκεται στην κόψη τού ξυραφιού. Με το ερώτημα να πλανιέται: θα υπάρχει συνέχεια, δεν θα υπάρχει; Θα έλεγε κανείς πως ψυχομαχεί και μαζί του ψυχομαχούν και οι παραδόσεις μας με τα πατροπαράδοτα, τα ήθη και έθιμα με τις ανθρώπινες σχέσεις. Ψυχομαχούν ακόμα και οι αναμνήσεις μας που συνδέονται με το πανηγύρι, μαζί και οι μνήμες των προγόνων μας, οι οποίοι χόρευαν εκείνα τα χρόνια εκεί στο χοροστάσι της πλατείας του χωριού. Και μαζί με όλα αυτά θα χαθούν και τα συναισθήματά μας, αυτά που εκφράζαμε χρόνια τώρα από μικρά παιδιά τις μέρες του πανηγυριού χορεύοντας και τραγουδώντας. Το πανηγύρι, αυτό το κορυφαίο γεγονός της τοπικής κοινωνίας, έρχεται από το μακρινό παρελθόν. Κρατήθηκε γερά για πάνω από τρεις αιώνες, μέσα σε αντίξοες συνθήκες, με σκλαβιά, πολέμους, εισβολή, κατοχή, τυραννίες, ταραχές, πανδημίες. Και τώρα με την παγκοσμιοποίηση και τη νέα τάξη πραγμάτων περιθωριοποιείται, αργοπεθαίνει, ακόμα και καταργείται. Σε κάποια χωριά -ελάχιστα- που οι κάτοικοι κρατούν γερά τις παραδόσεις έχοντας και υψηλό πολιτιστικό επίπεδο, το πανηγύρι τους το έχει αναλάβει η UNESKO σαν άυλη πολιτιστική κληρονομιά. Σε κάποια άλλα, το πανηγύρι έχει αλλάξει ριζικά και έχει μετατραπεί σε μια απλή διασκέδαση χωρίς ποιότητα και κυρίως χωρίς έκφραση συναισθημάτων, ενώ σε πολλά χωριά εδώ και χρόνια αποτελεί παρελθόν. Το πανηγύρι της Νεράιδας των Ανατολικών Τζουμέρκων κρατιέται ακόμα κοντά στην παράδοση με νύχια και με δόντια. Και τούτο χάρη στην προσπάθεια που κάνουν μεμονωμένα κάποιοι τρυφεροί εραστές της παράδοσης και του λαϊκού πολιτισμού, κάποιοι ρομαντικοί νοσταλγοί του ψυχικού τοπίου και των παιδικών βιωμάτων των μικρών μας πατρίδων, με ευαισθησίες και σεβασμό στα πατροπαράδοτα.

         Τα τελευταία χρόνια ο Πολιτιστικός Σύλλογος του χωριού, αναλαμβάνοντας τα ηνία, πήρε με αίσθημα ευθύνης τη μεγάλη απόφαση, παρακινώντας στη συνέχεια και μια ομάδα χωριανών, για να πουν το μεγάλο ΝΑΙ, ώστε το πανηγύρι να διασωθεί, να διαφυλαχθεί και να διατηρηθεί, με κύριο σκοπό να κληροδοτηθεί στις επόμενες γενιές χωρίς την παραμικρή αλλοίωση, δίχως το ξεθώριασμα των χρωμάτων και αρωμάτων, αλλά με σεβασμό στο παρελθόν και τον εμπλουτισμό του με κάποια στοιχεία, ανάλογα με τις απαιτήσεις της σημερινής κοινωνίας, που ταιριάζουν απόλυτα στις ανθρώπινες αξίες. Αυτή άλλωστε είναι και η έννοια της παράδοσης. Γιατί παράδοση δεν είναι η διατήρηση της στάχτης, αλλά η μεταφορά της φλόγας. Πρώτα καταργήθηκε η παραμονή τού τριήμερου πανηγυριού. Και θα ακολουθήσει, καθώς φαίνεται, και τυπικά η κατάργηση της πρώτης μέρας, έτσι ώστε το πανηγύρι να καθιερωθεί σαν μονοήμερο και να γιορτάζεται όμως τη δεύτερη μέρα. Η τραγική ειρωνεία θα ήταν ένα πανηγύρι που είναι αφιερωμένο στην Αγία Παρασκευή, να γιορτάζεται την επόμενη μέρα, στη γιορτή του Αγίου Παντελεήμονα. Έτσι ακριβώς, ευτυχώς ή δυστυχώς, έγινε το έτος 2022, όταν το πανηγύρι έγινε μόνο τη δεύτερη μέρα και ήταν απλά μια τυπική διαδικασία.

       Την επόμενη χρονιά, το έτος 2023, ο Σύλλογος, παίρνοντας μια δυναμική και πρωτοπόρα πρωτοβουλία, διοργάνωσε το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής με καινοτόμες αποφάσεις και κυρίως με σεβασμό στο παρελθόν και το βλέμμα στο μέλλον. Έτσι, από πολύ καιρό πριν, φρόντισε να κλείσει μια ποιοτική ζυγιά (ορχήστρα), αποτελούμενη από παραδοσιακά όργανα: κλαρίνο, βιολί, λαούτο, ντέφι. Έπαιξαν τραγούδια αυθεντικά, τραγούδια που θύμιζαν παλαιές εποχές. Ανήμερα της Αγίας Παρασκευής, με το σχόλασμα της εκκλησίας, οι περισσότεροι χωριανοί σκόρπισαν και κάποιοι από αυτούς έσπευσαν να προφτάσουν το τάβλι στο καφενείο, με συνοδεία το φραπέ τους. Είναι αυτοί οι άνθρωποι της αδιαφορίας, οι οποίοι είναι και επικίνδυνοι για την ίδια την κοινωνία, ενώ πίσω τους ακολουθούν και κάποιοι άλλοι που διακατέχονται από τον ωχαδερφισμό και την κοιλιοδουλία. Όσοι λιγοστοί έμειναν στον χώρο της εκκλησίας με συνοδεία τα τραγούδια της ζυγιάς, βίωσαν μια όμορφη ξέχωρη κατάσταση πλημμυρισμένη με πλήθος συναισθημάτων. Στο χώρο του νεκροταφείου έγινε ένα άτυπο προσκλητήριο νεκρών. Ένα έθιμο που συναντάται σε χωριά της Ηπείρου και ήρθε για πρώτη φορά στο χωριό. Η ζυγιά περνώντας από κάθε μνήμα έπαιζε τραγούδια μοιρολόγια.

- Βγήκα ψηλά και πλάγιασα σε πέτρα, σε λιθάρι                                                                                                                       κι εκεί  'ταν μνήμα κλέφτικο, θαμμένο παλικάρι.

- Με γέλασαν μια χαραυγή της Άνοιξης τ' αηδόνια                                                                                                                   με γέλασαν και μου είπανε, ο χάρος δεν με παίρνει.

- Σήκω, Μαργιόλα μ', απ' τη γη κι από το μαύρο χώμα                                                                                                          -Με τι ποδάρια να σκωθώ, χεράκια ν' ακουμπήσω;                                                                                                           - -Κάνε τα νύχια σου τσαπιά, τις απαλάμες φτυάρια.

        Η ατμόσφαιρα συγκινησιακά φορτισμένη, μάτια βουρκωμένα με τα τραγούδια μοιρολόγια που έπαιζε η ζυγιά. Τα μνήματα λες και ράγισαν και πάνω σε αυτά βγήκαν οι νεκροί μαρμαρωμένοι. Ήταν ένας τρόπος επικοινωνίας με εκείνους, γιατί οι άνθρωποι πεθαίνουν μόνο όταν αφήνονται στη λησμονιά του χρόνου.

     Πανηγύρι δεν είναι μόνο να τρώμε και να πίνουμε, ούτε να φέρουμε στο χορό εθιμοτυπικά δυο γύρες. Πανηγύρι είναι αλληλένδετα μεταξύ τους ο χορός και το τραγούδι, το γλέντι και το βίωμα, η έκφραση συναισθημάτων και το άγγιγμα ψυχής, όλα αυτά που αποπνέουν άρωμα και τρόπο ζωής. Πανηγύρι είναι να ξεφεύγουμε από την καθημερινότητα, να μονοιάζουμε, να γελάμε, ακόμα και να κλαίμε. Το κλάμα δεν είναι ντροπή, ντροπή είναι για τον άνθρωπο εκείνο που σε κάνει να κλαις. Το κλάμα όταν είναι από πόνο ψυχής, γίνεται βάλσαμο και το δάκρυ αγίασμα, ενώ, όταν είναι από χαρά, το δάκρυ είναι ευλογία. Το πανηγύρι με τη γενικότερη έννοιά του είναι έτσι ακριβώς όπως το φιλοσόφησε ο Αϊνστάιν:

Χορεύουμε για το γέλιο,                                                                                                                                                            χορεύουμε για τα δάκρυα,                                                                                                                                                      χορεύουμε για την τρέλα,                                                                                                                                                        χορεύουμε για τους φόβους,                                                                                                                                                     χορεύουμε για τις ελπίδες,                                                                                                                                                       χορεύουμε για τις κραυγές,                                                                                                                                                         είμαστε οι χορευτές,                                                                                                                                                                     εμείς δημιουργούμε τα όνειρα.

     Το απόγευμα της ίδιας μέρας η πλατεία του χωριού γέμισε από κόσμο, με αποκορύφωμα την εμφάνιση των χορευτικών. Χοροί και τραγούδια από τα χορευτικά, με τις παραδοσιακές φορεσιές να ομορφαίνουν και να στολίζουν το χώρο, ενώ στο τέλος πιάστηκε στον κύκλο του χορού όλος ο κόσμος. Κι όσο γυρίζει ο χορός, ο κύκλος μεγαλώνει. Χρώματα κι αρώματα λαϊκού πολιτισμού. Τόσο πλούσιο και ωραίο πανηγύρι είχε να γίνει από τη δεκαετία του ΄60 και ΄70.

     Με την ίδια οργάνωση έγιναν και τις επόμενες δυο χρονιές. Τη δεύτερη μέρα του πανηγυριού έγινε το kαθιερωμένο «Διπλοκάγκελο», όπως συνήθως γίνεται κάθε φορά. Η πρώτη μέρα όμως είναι καθοριστική και, αν έχει αυτή την ωραιότητα και την ομορφιά, η δεύτερη μέρα θα έχει επίσης το ίδιο αποτέλεσμα, με το πανηγύρι να θεωρείται και στην πράξη ως το κορυφαίο γεγονός της τοπικής κοινωνίας.

       Έτσι θα πρέπει να γίνεται το πανηγύρι. Επιτακτική ανάγκη η συνεργασία της Κοινότητας και του βακούφικου καφενείου και η πλαισίωση του Πολιτιστικού Συλλόγου του χωριού, ο οποίος θα έχει τον πρώτο λόγο και κυρίως το γενικό πρόσταγμα. Σε διαφορετική περίπτωση αποχαιρέτα το το πανηγύρι που θα χάσεις. Κι αν χαθεί το πανηγύρι, τότε είναι αργά, πολύ αργά για δάκρυα.<